İlber Ortaylı – Türklerin Altın Çağı

ilber ortaylı türklerin altın çağı

 

Altın Orda’nın önemi nereden geliyor?

“Altın Orda’nın önemi Türklüğün tarihi evreleri bakımından çok belirgin; bilindiği üzere, tarihi düşüncemizde çok önemli bir prensip söz konusu. Buna göre Anadolu’daki Türklük büyük ölçüde 12. asrın ikinci yarısına, hatta 13. asra ait bir tarihi olgu. Hiç şüphesiz bir kavmin kültürel ve toplumsal oluşumu ve tarihi yapılanması açısından yeterli olmayan bir 800 yıl söz konusudur burada. Muasır Türklüğün bugün üç coğrafyada kaynakları vardır: birisi İran’dır, İran’da Türk dilinin ve Türk nüfuzu Selçuklu dönemi sonrasına aittir ve bu da Dari dediğimiz kültür alanının içinde ele alınmalıdır, yani  Irak-İran ve Orta Asya… Gene bugünkü İstanbul şehrinin ve Karadeniz’in kuzey yamaçları. Burası da ikinci kaynak; yani Rusya ve Doğu Avrupa stepleri. Demek ki geç Selçuklu ve erken devir Osmanlı tarihinin paralelinde yürüyen bir Altın Orda tarihi var ortada ve bu da Türklüğün tarihi gelişimi açısından çok önemli. Yani Osmanlı’nın kuruluşunda etkili olduğu görülen köylüler, zanaatçılar, askerler ve ulemanın kayda değer bir kısmı bu bölgeden çıkmaktadır. Ayrıca Altın Orda ve Osmanlı arasında bir çatışma da çıkmamıştır hiç. 14. ve 15. asırdaki Türklüğün oluşumu bakımından üçüncü mühim kaynak ise Timur İmparatorluğu’dur. İlhanlı dünyası, Büyük Selçukiler gibi bu coğrafyada Türkleri de etki altına almak için uğraşmış, ama bunda muvaffakiyet sağlayamamıştır. Epey kısa süren bu dönem Orta Asya’da hem sanatlar, mimari ve resim hem de astronomi ve matematik bilimleri bakımından önemli olduğu kadar devlet idaresi bakımından da kalıcı tesirler bırakmıştır. Unutmayalim ki Timur’un torunu olan Hüseyin Baykara döneminde Herat doğu dünyasının parlak bir kültür merkeziydi. Mesela bu dönemde yaşayan Ali Şir Nevai, Türk diline yeni bir nefes kazandıran güçlü bir şair, bizzat ‘yeni mesih’ti. Bihzad gibi minyatür ustaları ve mimari de Timur İmparatorluğu’nun İran-Afganistan’daki Rönesans’ını teşkil ediyordu. Timur’un torunu Uluğ Bey’in matematik ve astronomideki katkıları, ancak kendisinden sonra gelen Avrupalı bilginlerle karşılaştırılabilirdi. Dolayısıyla meseleye bu perspektiften bakıldığı zaman aslında Altın Orda’nın sahip olduğu önem de sarahaten tebarüz ettirilebilir” (s. 100-101).

 

Ortaylı, İlber (2017). Türklerin Altın Çağı, Kronik Kitap, İstanbul.

Bir Cevap Yazın

Aşağıya bilgilerinizi girin veya oturum açmak için bir simgeye tıklayın:

WordPress.com Logosu

WordPress.com hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Google fotoğrafı

Google hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Twitter resmi

Twitter hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Facebook fotoğrafı

Facebook hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Connecting to %s

WordPress.com'da bir web sitesi veya blog oluşturun

Yukarı ↑

%d blogcu bunu beğendi: